O conxunto arquitectónico de Torres do Allo, situado no concello de Zas, na provincia de A Coruña, é, con toda probabilidade, o primeiro dos pazos galegos. A súa construción remóntase máis de cinco séculos atrás. 500 anos de historia pasaron polas pedras que sosteñen aínda hoxe unha das casas señoriais máis fermosas de Galicia. No 1492, mentres outro galego ilustre cambiaba para sempre a historiografía mundial descubrindo o novo mundo; finalizaba a construción dun edificio maxestoso que abraiou pola súa factura e concepción ás xentes do século XV.

Debuxo xeral • © José Manuel Yáñez.

Esta casa señorial da nobreza galega era máis que un edificio. Constituía en si mesmo unha organización social que artellaba toda unha comunidade. Harmonicamente integrado no rural, o pazo adoitaba ter asociados foros e coutos que eran traballados polo campesiñado, sobre o cal a fidalguía tiña dereitos tributarios e ata xurisdicionais. Aínda que se trata de construcións de arquitectura civil, o certo é que moitos deles conservaban trazos militares como ventás troneiras, enreixados, e escudos de armas. No pazo das Torres do Allo estes elementos están máis presentes se acaso dadas as circunstancias que lle deron orixe.

Vista xeral

Trala destrución por parte dos Reis Católicos do pretérito ‘Castelo do Allo‘, pertencente á Casa de Altamira, o conde Lope Sánchez de Moscoso mandou casar á súa filla Berenguela co seu “ayo”, xefe do servizo e persoa de confianza dos Altamira. É a hipótese máis plausible para o étimo Allo que da nome a este senlleiro pazo galego. Aínda que hai teorías que afirman que provén do latín angelus, referíndose a un meandro ou curva que fai o río Grande preto do lugar. O enlace matrimonial con Gómes de Riobóo Vilardefrancos, descendente da importante casa dos Pardiñas, lonxe de ser un paso atrás para a liñaxe dos Moscoso, é unha xogada estratéxica para manter o poder na zona. Lope Sánchez de Altamira, coma tódolos nobres da época, quere estar máis preto dos reis pero deixa no seu lugar á súa filla Berenguela Sánchez de Moscoso, Dona do Allo, para a que autorizará a construción dun edificio señorial semifortificado que exhiba a grandeza da súa liñaxe. Comeza deste modo a historia do Pazo do Allo, a cabalo entre un castelo e unha mansión renacentista: o primeiro pazo de Galicia.